هشدار جدید دانشمندان درباره سرعت ذوب شدن غول یخی قطب جنوب/ بیداریِ یخچال روز قیامت

در قطب جنوب، کوهی یخی به وسعت فلوریدا در حال آب شدن است. با اینکه دانشمندان لقب «یخچال روز قیامت» را به آن داده‌اند و معتقد بودند قرار نیست به این زودی و ناگهانی فرو بریزد، اما به‌تازگی با سرعتی فراتر از محاسباتشان در حال عقب‌نشینی است؛ شواهد نشان می‌دهد همین حالا مسئول ۴درصد از افزایش سطح دریاها بوده و اگر ماجرا با همین سرعت پیش ‌برود و این غول یخی بالاخره فرو بریزد، علاوه‌بر یک تغییر اقلیم درست و حسابی، با بحرانی جدی برای زندگی میلیون‌ها نفر در شهرهای ساحلی روبه‌رو خواهیم شد.

زیر یخ‌ها چه خبر است؟

اسمش «توایتس» است؛ یخچالی طبیعی در قطب جنوب که سال‌هاست دارد عقب‌نشینی می‌کند. دانشمندان هم این را می‌دانند، اما اینکه با چه سرعتی عقب می‌رود و آخر و عاقبتش به کجا می‌رسد، هنوز معلوم نیست. آن‌ها مدل تازه‌ای از رفتار صفحات یخی را ارائه کرده‌اند و نتیجه تحقیقاتشان هم نشان می‌دهد مدل‌های قبلی صرفاً حواسشان به ظاهر ماجرا بوده و کسی سراغ زیر و بم قضیه نرفته است. البته پیش از ورود به اصل قضیه بد نیست با اصطلاح «خط اتصال به زمین» آشنا شوید؛ نقطه‌ای که یخچال از بستر دریا جدا می‌شود و روی آب به شکل سکویی شناور درمی‌آید.
مدل‌های قبلی معمولاً این خط را مرزی نسبتاً مشخص در نظر می‌گرفتند؛ چیزی شبیه خط‌کشی روی نقشه که دو طرفش معلوم است. اما داده‌های ماهواره‌ای نشان می‌دهند این مرز درواقع منطقه‌ای پهن است که آب دریا با هر بار جزرومد، به داخلش می‌رود و دوباره بیرون می‌آید. این یعنی اینجا آب مدام در رفت‌وآمد است و یخ هم از این رفت‌وآمد بی‌نصیب نمی‌ماند. حالا با تغییر سطح آب دریا، توده ضخیم یخ هم حرکت می‌کند و همین حرکت، راه را برای نفوذ آب نسبتاً گرم اقیانوس به زیر یخ باز می‌کند.
دانشمندان به این سازوکار «پمپاژ جزرومدی» می‌گویند؛ فرایندی که می‌تواند ذوب یخ را در بخش‌هایی از این منطقه به‌شدت افزایش دهد. سی‌ان‌ان از قول ماتیا پوینلی، نویسنده اصلی پژوهش می‌نویسد: بررسی‌های تازه نشان داده‌اند آرایش و سازوکار زیر یخچال‌های عظیمی که به اقیانوس می‌رسند، از چیزی که دانشمندان پیش‌تر تصور می‌کردند خیلی پیچیده‌تر است. پس اگر تا امروز فکر می‌کردیم گرما از بالا به جان یخچال‌ها افتاده، بد نیست بدانید که آب گرم هم از زیر آن راه خودش را باز کرده و دارد آرام‌آرام به تضعیف این توده عظیم یخی کمک می‌کند.

۲ برابر شدن خطر

محققان با وارد کردن این سازوکارها به مدل‌های خود، به این نتیجه‌ رسیده‌اند که توایتس می‌تواند تا سال ۲۱۰۰، به تنهایی حدود ۳ سانتیمتر به سطح آب دریاها بیفزاید؛ عددی که تقریباً دو برابر برآوردهای قبلی است.
حالا شاید با خودتان بگویید ۳ سانتیمتر این همه نگرانی ندارد و وقتی دریایی در کار است، چند سانتیمتر بالا و پایین شدن فرقی نمی‌کند.
اما واقعیت این است که همین تغییر کوچک می‌تواند مانند یک دومینو، خطر سیلاب‌های ساحلی را تشدید و فشاری مضاعف بر شهرهایی وارد کند که از پیش هم در تنگنا هستند. البته اریک ریگنات، از نویسندگان این پژوهش هشدار می‌دهد خطر سیلاب‌های ساحلی بسیار جدی‌تر از آن چیزی است که تصور می‌کردیم. وضعیت توایتس هنوز در مرحله قطعیت نیست؛ زمین زیر این یخچال شیب دارد و هرچه یخ بیشتر عقب‌نشینی کند، بیشتر در معرض آب گرم قرار می‌گیرد؛ یعنی چرخه‌ ذوب شدن، چرخه‌ای بی‌رحم است که خود به خود ادامه می‌یابد. در حال حاضر، دو برآمدگی زیر آب مانند تکیه‌گاه عمل می‌کنند و مانع حرکت سریع یخ می‌شوند، اما یکی از این تکیه‌گاه‌ها، یعنی «برآمدگی موژینو»، ممکن است تا پایان قرن از میان برود. اگر این ۶۰درصد احتمال به واقعیت تبدیل شود، یعنی یکی از ستون‌های اصلی این غول یخی از زیر پایش خالی خواهد شد و توایتس با سرعتی سرسام‌آور به سمت اقیانوس خواهد رفت.

هنوز همه‌چیز را نمی‌دانیم

البته با وجود همه این‌ها، دانشمندان تأکید می‌کنند که برای پیش‌بینی دقیق‌تر آینده توایتس هنوز به داده‌های بیشتری نیاز است؛ به‌ویژه داده‌هایی که مستقیماً از زیر یخچال بدست بیایند. تد اسکامبوس، دانشمند مرکز علوم و رصد زمین دانشگاه کلرادو بولدر، این پژوهش را گامی مهم در پیش‌بینی تغییرات سطح دریا می‌داند، اما متخصصان دیگری نیز یادآوری می‌کنند که محیط زیرین توایتس پیچیده‌تر از آن است که بتوان با یک مدل، همه ابعادش را روشن کرد.
به همین دلیل، پژوهشگران قصد دارند در سال ۲۰۲۸ به منطقه بروند و ابزارهایی را برای ثبت رفت‌وآمد آب دریا در محل اتصال یخچال مستقر کنند. این داده‌ها می‌توانند به دانشمندان کمک کنند تا بفهمند آب اقیانوس دقیقاً چگونه به زیر یخ نفوذ می‌کند و این فرایند با چه سرعتی به ذوب آن دامن می‌زند. با این همه، برای فهمیدن اصل هشدار لازم نیست تا سال ۲۰۲۸ صبر کنیم. توایتس همین حالا هم یکی از نقاط حساس در آینده سطح آب دریاهاست و پژوهش تازه نشان می‌دهد ممکن است اثرات آن را دست‌کم گرفته باشیم. حتی اگر جهان از همین امروز انتشار آلاینده‌های گرم‌کننده زمین را کاهش دهد، افزایش سطح دریاها به دلیل گرمایی که تاکنون به سامانه اقلیمی وارد شده، ادامه خواهد داشت. پس اگرچه یخچال روز قیامت قرار نیست همین فردا بیدار شود و یک‌باره شهرهای ساحلی را زیر آب ببرد، اما خطر اصلی که همان عقب‌نشینی تدریجی است همچنان وجود دارد و خدا می‌داند برای شهرهایی که کنار دریا ساخته‌ شده‌اند چقدر موجب سیلاب‌های بیشتر و خسارت‌های سنگین‌تر می‌شود.